Gül Nasıl Budanır: Ne Zaman ve Nereden Kesilir

Öne çıkanlar

1. Çoğu gül tomurcuklar şişerken kış sonunda budanır; ramblerlar yaz sonunu bekler.
2. Kıyıda erken, iç ve yüksek bölgelerde sert donlar geçtikten sonra buda.
3. Dışa bakan gözün en fazla 5 mm üstünden, gözden uzağa eğimli kes.
4. Her zaman önce kuru, hastalıklı, sürtünen ve çaprazlanan dalları çıkar.
5. Melez çay gülleri kısa, floribundalar daha uzun budanır.

Güller ne zaman budanır?

Gül budamada ilk soru "nereden kesilir" değil, "ne zaman"dır; bunun cevabı da çoğu rehberin atladığı iki şeye bağlıdır: hangi tür gülün olduğu ve Türkiye'nin hangi ikliminde yaşadığın. Bu rehberde her gül tipi için budama zamanını Akdeniz-Ege kıyısından İç ve Doğu Anadolu'ya kadar tek bir tabloda veriyor, ardından tam olarak nereden keseceğini anlatıyoruz.

RHS'nin genel kuralı, büyümenin yeniden başladığı kış sonunda budamaktır. Clemson Extension da aynı işarete bakar: sürekli açan güller, tomurcuklar şişmeye başladığında budanır; bu zaman kendi bölgesinde ılıman kıyıda kış ortası-sonundan dağlık kesimde ilkbahar ortasına kadar kayar. Takvime değil, tomurcuklara bak. Türkiye'de de mantık aynıdır: kıyıda erken, iç ve yüksek kesimlerde sert donlar geçtikten sonra.

Bunlar genel çerçevedir; aynı bölgede bile rakım ve bahçenin konumu zamanı değiştirir. Mevsimlere göre bakımın yıl içinde nasıl değiştiğini mevsimsel bitki bakım takvimimizde bulabilirsin.

Gül tam olarak nereden kesilir?

• Bir gözün hemen üstünden. RHS, kesimin gözün en fazla 5 mm üstünden yapılmasını söyler; Clemson da aynı mesafeyi verir. Uyuyan dalda göz, yaprak izinin hemen üstündedir.
• Gözden uzağa eğimli. Kesimi gözden aşağı ve dışarı doğru eğimli yap ki su gözün üstünde birikmesin, akıp gitsin.
• Dışa bakan bir göze. Çoğu çalı gülde yeni sürgün dışa doğru büyür, ortası açık kalır. Yayılarak büyüyen güllerde RHS, daha dik büyüme için bazı dalları içe bakan göze kesmeyi önerir.
• Sağlıklı dokuya kadar. Uçtan geriye kuruyan dalı, sağlıklı beyaz öze ulaşana kadar kes.

Makas gibi kesen keskin bir bağ makası kullan; Clemson bunu örs tipi makaslara tercih eder. Kalın ve yaşlı dallar için dal budama makası ya da budama testeresi işini görür. Clemson ayrıca hastalığı bitkiden bitkiye taşımamak için makası ara ara %70'lik alkole batırmayı önerir.

Melez çay ve floribunda güller nasıl budanır?

1. Önce kötü dalları temizle. RHS kuru, hastalıklı, birbirine sürtünen ve çaprazlanan dallarla, cılız sürgünlerle başlar.
2. Ortayı aç. Sık bitkilerde bazı yaşlı dalları tamamen çıkar ki hava bitkinin içinden rahat geçsin.
3. Melez çay gülünü sert buda. RHS kalan en güçlü sürgünleri tabandan 10–15 cm yükseklikte dört-altı göze, zayıf sürgünleri 5–10 cm yükseklikte iki-dört göze kadar kısaltır.
4. Floribundayı daha uzun bırak. RHS en güçlü sürgünleri topraktan 25–30 cm'ye kadar keser, zayıfları daha sert budar; böylece floribundanın asıl özelliği olan bol çiçekli görünüm korunur.

Ne kadar sert budanacağı konusunda kaynaklar ayrışır. Clemson iri, kesme çiçek için en sağlıklı üç-beş dalı bırakıp bunları yerden 38–46 cm'ye kadar kesmeyi, sonbahar sonunda da boyu yaklaşık üçte bir azaltmayı önerir. İki yöntem de işe yarar; sert budama daha az ama daha iri çiçek verir.

Tırmanıcı ve rambler güller nasıl budanır?

Tırmanıcı ve rambler güller birbirine benzer ama farklı zamanda budanır; önce hangisine sahip olduğunu anla. Ramblerlar genellikle yaz başında bir kez açar, tırmanıcıların çoğu tekrar açar.

• Tırmanıcılar: RHS kışın, çiçeklenmeden sonra, çiçek açmış yan sürgünleri boylarının üçte ikisi kadar kısaltır ve desteği dolduracak yeni sürgünleri bağlar. Bitki çok sıklaşmışsa en yaşlı birkaç dalı dipten kes. Clemson beş-yedi güçlü dal bırakmayı önerir.
• Ramblerlar: RHS yaz sonunda, çiçek ve kuşburnu meyvelerinden sonra, en yaşlı dallardan yaklaşık üçte birini toprak hizasından çıkarır, ardından yan sürgünleri yaklaşık üçte iki kısaltır. Bakımsız kalmış bir rambler, sonbahar sonundan kış sonuna kadar her zaman gençleştirilebilir.

Bahçede türünü bilmediğin bir gül varsa RHS kış sonu için güvenli bir varsayılan verir: çalı biçimli gülde bir-iki yaşlı dalı dipten çıkar, kalanları üçte bir ile yarı arasında kısalt.

Yeni dikilen güller, kök sürgünleri ve solmuş çiçekler

• Yeni dikilen güller: RHS, tırmanıcı ve çalı (shrub) güller dışındaki yeni dikilen gülleri güçlü sürgün vermeleri için sert budar.
• Kök sürgünleri: aşı noktasının altından, anaçtan çıkan sürgünleri köke kadar takip edip çekerek kopar; toprak hizasından kesme.
• Solmuş çiçekler: çiçeklenme boyunca sürekli açan güllerde solan çiçekleri aynı tür kesimle, güçlü bir gözün ya da yaprağın hemen üstünden al. Böylece kuşburnu oluşmaz, çiçeklenme sürer.
• Hastalık: hangi mevsim olursa olsun, her güldeki kuru, hastalıklı ya da kırık dalı gördüğün anda kes. Yaprak lekeleri ve zararlılar için önce doğal zararlı önleme rehberimizdeki en az zehirli yöntemleri dene; kullandığın her üründe etiketteki talimatlara uy.

Clemson, gövde kurtlarının sorun olduğu yerlerde kalem kalınlığından kalın kesimlerin oje ya da ahşap tutkalıyla kapatılmasını önerir; RHS bundan söz etmez, bu yüzden bunu bölgesel bir önlem olarak düşün.

Yaşlanmış, odunlaşmış bir gül nasıl yenilenir?

Yıllar geçtikçe güller her yıl daha az çiçek veren yaşlı dallarla dolar. RHS, az çiçek açan yaşlı dalların kesilmesini ve yeni sürgün vermemiş eski güdüklerin testereyle alınmasını önerir; bu çıkmaz uçlar yalnızca hastalık toplar. Hepsini bir yılda değil, her yıl en yaşlı bir-iki dalı dipten çıkararak ilerle; böylece bitkinin çiçek açacak genç dalı hep olur. Başlamadan önce kalın eldivenlerini giy, bir adım geri çekilip bitkinin bütün biçimine bak ve hangi dalların kalacağına karar ver; sonra kalanları aşağıdan yukarıya doğru temizle. İşi bitirince kesilen dalları ve dökülen yaprakları bitkinin altından topla. Dikenli dallar kalın ve inatçı olur; dalı tek seferde kesemiyorsan makası zorlama, budama testeresine geç ki kesik ezilmeden temiz kalsın.

Budamayı yıllık bir alışkanlık yap

Gül budaması, birkaç yılda bir sert bir kurtarma yerine her yıl doğru zamanda biraz yapıldığında en kolaydır. Flori'de kış sonuna kurduğun bir budama hatırlatıcısı zamanlamayı senin yerine takip eder; emin olamadığın lekeli ya da uçtan kuruyan bir dal görürsen Dr. Flori bir fotoğrafa bakıp neyi kesmen gerektiğini önerebilir. Diğer adım adım rehberler bakım rehberlerimizde.

Flori editör ekibi

Flori ekibi tarafından yazıldı ve doğrulandı. Her rehber RHS, üniversite yayım servisleri ve ASPCA gibi bahçecilik kaynaklarına dayanır; tavsiyeler değiştikçe güncellenir.

Genel bitki bakım bilgisidir. Her bitki farklıdır; değerli bir bitkide ya da hızla yayılan bir sorunda yerel bir fidanlığa veya bitki uzmanına danış.