Orkide Nasıl Çoğaltılır: Yavru (Keiki) ve Bölme

Öne çıkanlar

1. Önce büyüme şekline bak: tek gövdeli orkideler yavru verir, yalancı soğanlı öbek orkideler bölünür.
2. Kelebek orkide yavrusunu ancak birkaç sağlam kökü olunca ayır ve kabuk bazlı orkide harcına dik.
3. Cattleya'yı bölerken her parçada en az üç sağlıklı yalancı soğan bırak, rizomu temiz bir bıçakla kes.
4. Çiçeklenmeden sonra, ilkbaharda ya da yeni kökler çıkarken böl; gübre için birkaç hafta bekle.
5. Yavrunun ya da küçük bir parçanın çiçek açması bir ila üç yıl sürebilir.

Orkide evde çoğaltılabilir mi?

Evet, ama salon sarmaşığı gibi değil. Orkide bir bardak suya konan yapraktan köklenmez; tohumdan yetiştirmek de ticari laboratuvarların işidir. Evde güvenilir iki yol var: bazı orkidelerin kendiliğinden ürettiği yavru (keiki) ve kalabalık bir bitkiyi parçalara ayırmak, yani bölme. Hangisinin işe yarayacağı orkidenin nasıl büyüdüğüne bağlı. Bu rehber önce bunu nasıl anlayacağını gösteriyor, sonra Kraliyet Bahçecilik Derneği (RHS) ve üniversite yayım servislerinin önerilerine dayanarak türe göre yöntem tablosu ve kesim için doğru anı veriyor. Zamanlama takvime değil bitkinin ne yaptığına bağlı olduğu için yöntem her iklimde işler.

Önce bak: orkiden nasıl büyüyor?

Bitkinin dibine bak.

• Tek bir ana gövde, sağa sola dizilmiş yapraklar, şişkin yumru yok: bu tek gövdeli (monopodial) bir orkide. Evlerde en çok bulunan kelebek orkide (Phalaenopsis) böyledir. Yalancı soğanı (psödobulb) olmadığı için bölünecek bir şey yoktur; senin yolun yavru.
• Toprak hizasında sürünen bir gövdeyle birbirine bağlı, kalın, şişkin gövdeler: bu öbek yapan (sempodial) bir orkide. Şişkin gövdeler su depolayan yalancı soğanlardır, sürünen gövde ise rizomdur. Cattleya ve pek çok Dendrobium böyle büyür. Senin yolun bölme; bazı Dendrobium'lar yavru da verir.

Kelebek orkide yavrudan nasıl çoğaltılır?

Keiki, Hawaii dilinde “bebek” demek. Phalaenopsis'in çiçek sapındaki bir boğumdan bazen kendi yaprakları olan küçük bir bitki çıkar ve zamanla kendi köklerini yapar. RHS'nin önerisi basit: yavru birkaç sağlam kök yapana kadar bekle, sonra ayırıp orkide harcına dik.

1. Kökleri bekle. Yavru yaprak ve birkaç sağlam kök yapana kadar ana bitkide kalsın. Erken kesilen yavrunun su alacak hiçbir şeyi olmaz.
2. Temiz kes. Keskin ve temiz bir bıçakla çiçek sapını yavrunun iki yanından biraz pay bırakarak kes; yavru küçük bir sap parçasıyla birlikte ayrılsın.
3. Küçük saksıya dik. Küçük bir saksı ve orkideler için hazırlanmış çam kabuğu bazlı harç kullan; asla bahçe toprağı ya da çok amaçlı torf kullanma. RHS kökleri ve nemi görebilmen için şeffaf saksıyı öneriyor.
4. Suyu az ver. RHS ilk dönemde az sulamayı, kökler yerleşirken yaprakları her gün hafifçe nemlendirmeyi öneriyor.

Genç bitkiyi sıcak ve doğrudan güneş almayan aydınlık bir yerde tut. RHS, Phalaenopsis için gündüz 19–30 °C, gece 16–19 °C veriyor; sıcaklık 16 °C'nin altına inmemeli, kalorifer peteğinden ve cereyandan uzak durmalı.

Orkideyi yavru vermeye zorlayabilir misin?

Bazen. Orkide malzemesi satan yerlerde keiki macunu denen hormonlu bir preparat bulunur ve çiçeği bitmiş sapa uygulanır. RHS'nin anlattığı yöntem şöyle: neşterle boğumu örten kâğıt gibi zarı (brakte) dikine kes, alttaki tomurcuğa zarar verme; iki yarıyı cımbızla arala; açığa çıkan tomurcuğa çok az macun sür. Altı ila sekiz hafta sonra küçük bir bitki oluşabilir. Sıradan köklendirme hormonu işe yaramaz. Aldığın ürünün etiketine uy.

Yalancı soğanlı orkide nasıl bölünür?

Bölme, iyice kalabalıklaşmış Cattleya ve Dendrobium'lar için uygundur. RHS, aynı saksıda iki üç yıldır duran Dendrobium'ların bölünebileceğini ve en iyi zamanın ilkbaharda çiçeklenme biter bitmez olduğunu söylüyor; böylece yeni bitkiler toparlanmak için en uzun süreyi kazanır. NC State Üniversitesi de Cattleya'nın genellikle iki yılda bir yapılan saksı değişiminde, ilkbaharda ya da rizomdan yeni kökler çıkmadan hemen önce bölünebileceğini belirtiyor.

1. Saksıdan çıkar ve temizle. Bitkiyi nazikçe çıkar, eski harcı silkele ve kuru, içi boş ya da yumuşamış kökleri kes. Florida Üniversitesi (UF/IFAS) bölmeyi saksı değişimiyle aynı iş olarak anlatıyor: eski harcı ve ölü ya da hastalıklı kökleri temizle, sonra yeniden dik.
2. Kesimleri planla. Her parçada birkaç sağlıklı, yeşil yalancı soğan ve kalın, etli kökler olmalı. NC State, Cattleya'da her parça için en az üç sağlıklı, dolgun yalancı soğan istiyor. Daha küçük parçalar yaşayabilir ama çiçeğe geç kalır.
3. Rizomu kes. Keskin ve temiz bir aletle yalancı soğanların arasından rizomu düz kes. Hastalık taşımamak için bitkiler arasında bıçağı temizle.
4. Her parçayı ayrı saksıya dik. Taze, çam kabuğu bazlı orkide harcı kullan; en yaşlı yalancı soğanı saksı kenarına yasla ki yeni sürgünün önünde yer kalsın. Uzun Dendrobium kamışlarına kökler tutana kadar ince bir destek çubuğu gerekebilir.
5. Gübreyi beklet. UF/IFAS, saksı değişiminden sonra gübre vermeden önce en az birkaç hafta beklemeyi öneriyor.

Yeni orkide ne zaman çiçek açar?

Sabır da yöntemin parçası. RHS'ye göre bir Dendrobium yavrusunun çiçeklenmesi bir iki yıl sürebilir, küçük bölünmüş parçalarda bu süre üç yılı bulabilir. Daha çok yalancı soğanı olan büyük parçalar genellikle daha erken çiçek açar çünkü depoları daha doludur. Yavaş büyümeyi takip etmek için sulama hatırlatıcısı ve birkaç haftada bir gelişim fotoğrafı işe yarar; Flori ikisini de kurabilir ve her yeni bitki için bakım günlüğü tutar.

Orkide çoğaltırken yapılan yaygın hatalar

• Yavruyu erken ayırmak. Kök yoksa bitki de yok. Birkaç sağlam kök bekle.
• Tek yalancı soğanlık parçalara bölmek. Çok küçük parçalar yıllarca durgun kalır. Her parçada üç ya da daha fazla olsun.
• Gereğinden büyük saksı. Büyük saksı fazla ıslak harç tutar; RHS bunun kök çürümesine yol açabileceği uyarısını yapıyor. Kökler kahverengi ve yumuşaksa kök çürümesi kurtarma planımızı izle.
• Normal saksı toprağı kullanmak. Orkide havadar, kabuk bazlı bir harç ister; UF/IFAS bu harcın kabaca iki yılda bir yenilenmesini öneriyor.
• Saksıyı suda bekletmek. RHS, orkide köklerinin tamamen kurumaması gerektiğini ama saksının da asla suda durmaması gerektiğini söylüyor. Ev bitkileri nasıl sulanır rehberimiz önce nemi kontrol etmeyi anlatıyor.

Zaten düzenli saksı değiştiriyorsan iki işi birleştir: stressiz saksı değişimi rehberimiz zamanlamayı ve sonrasını anlatıyor, iç mekân nem rehberi de kaloriferli odada kuruyan yavrulara yardımcı olur. Yeni bölünmüş bir parça sararır ya da pörsürse ve nedenini bilmiyorsan, Dr. Flori belirtileri seninle birlikte değerlendirip bir iyileşme planı önerebilir.

Flori editör ekibi

Flori ekibi tarafından yazıldı ve doğrulandı. Her rehber RHS, üniversite yayım servisleri ve ASPCA gibi bahçecilik kaynaklarına dayanır; tavsiyeler değiştikçe güncellenir.

Genel bitki bakım bilgisidir. Her bitki farklıdır; değerli bir bitkide ya da hızla yayılan bir sorunda yerel bir fidanlığa veya bitki uzmanına danış.