Çimde ve Bahçede Biten Mantarlar: Zararsız mı, Tehlikeli mi?

Öne çıkanlar

1. Çimdeki mantarlar ölü kök, kütük, çim keçesi ya da malç ile beslenen mantarların meyve gövdeleridir.
2. Çoğu çime zarar vermez; istisnalar peri halkaları ve zayıflayan bir ağacın dibinde çıkan mantarlardır.
3. Hiçbir ilaç onları kalıcı olarak durdurmaz; gömülü odun tükenince kendiliğinden biter.
4. Bahçede ölümcül türler de çıkabilir; her mantarı çocuklar ve evcil hayvanlar için zehirli say.
5. Biri yerse hemen UZEM 114'ü ara ve bir örnek sakla; belirtileri bekleme.

Çimde neden mantar çıkar?

Çimde ve bahçede biten mantarlar genellikle birkaç gün süren yağışlı, ılık havanın ardından, çoğu zaman bir gecede ortaya çıkar. Zararsız mı, tehlikeli mi? Dürüst cevabın iki yarısı var ve çoğu yazı bunları karıştırıyor: çim için neredeyse her zaman zararsızdır, ama emekleyen bir çocuk ya da bir köpek için tehlikeli olabilir. Bu yazıda ikisini ayırıyor, sık görülen türleri ve ne yapılacağını bir tabloda topluyor ve biri mantar yerse ne yapılacağıyla bitiriyoruz.

Mantar dediğimiz şey, bir mantar organizmasının yalnızca meyve gövdesidir. Asıl canlı toprağın içinde ince iplikçiklerden oluşan bir ağ halinde yaşar ve ölü organik maddeyle beslenir. Clemson Üniversitesi'nin bahçe bilgi merkezi ve Iowa State Üniversitesi aynı besin kaynaklarını sayıyor: eski ağaç kökleri, kütükler, gömülü odun parçaları, çimin dibinde biriken keçe ve malç. Toprak nemli ve serin kaldığında mantar meyve verir; hava kuruyunca ya da soğuyunca mantarlar yine kaybolur.

Çimdeki mantarlar çime zarar verir mi?

Genellikle hayır. Clemson çoğu mantarın çime zarar vermediğini, Iowa State de çoğunun çime, toprağa ya da çevredeki bitkilere zarar vermediğini, bu yüzden bir şey yapmaya gerek olmadığını söylüyor. Kaliforniya Üniversitesi'nin Alameda gönüllü bahçecileri (UC Master Gardeners) daha da ileri gidiyor: mantarlar organik maddeyi parçalar, birçoğu bitki kökleriyle ortaklık kurar; yani mantar çoğu zaman organik maddece zengin bir toprağın işaretidir.

Bilmeye değer iki istisna var:

• Peri halkaları. Clemson bunları koyu yeşil ya da kuruyan çimden oluşan, yaklaşık 30 cm'den birkaç metreye kadar çaplı halkalar ya da yaylar olarak tarif ediyor. Mantar çimin paraziti değildir ama iplikçikleri toprağın suyu itmesine yol açarak kuru lekeler yapabilir.
• Ağaç dibinde çıkan mantarlar. UC Master Gardeners bal mantarı (Armillaria) gibi bazı türlerin canlı bitkilere saldırdığını, ağacın dibinde çıkan mantarların ağacın sorunlu olduğuna işaret edebileceğini belirtiyor. Bir ağaç uzmanına göster.

Bahçede sık görülen mantarlar: bir bakışta

Bahçedeki mantarlar çocuklar ve evcil hayvanlar için tehlikeli mi?

Asıl önemli yarı bu. Çim ve bahçe "güvenli" bir yer değil; Ohio State Üniversitesi "çayırda biten mantar zararsızdır" ve "beyaz mantar zararsızdır" inanışlarını efsaneler arasında sayıyor. Kaynaklardan bazı örnekler:

• Ölüm meleği ya da köygöçüren (Amanita phalloides) ve ak ölüm melekleri. Ev bahçelerindeki mantarları anlatan UC Master Gardeners, bunların meşe ağaçlarının yakınında yetiştiğini ve mantar zehirlenmelerinin çoğuna yol açtığını belirtiyor. Ayrıntılar için ölüm meleği mantarı yazımıza bak.
• Yeşil sporlu şemsiye mantarı (Chlorophyllum molybdites). Ohio State'e göre çimlerde sık sık büyük peri halkaları oluşturur ve zehirlidir; NAMA şiddetli mide-bağırsak rahatsızlığı yaptığını ve evcil hayvanları da zehirleyebildiğini belirtiyor.
• Galerina ve Lepiota türleri. UC Master Gardeners'ın zehirli bahçe türleri arasında saydığı küçük kahverengi ya da beyaz mantarlar.

En büyük risk küçük çocuklarda. UC Master Gardeners, Kaliforniya'da Kasım 2016 ile Ocak 2018 arasında yaklaşık 1.038 mantar zehirlenmesi vakası görüldüğünü ve bunların 433'ünün (%41,7) altı yaşından küçük çocuklar olduğunu aktarıyor. Köpekler de risk altında: Kuzey Amerika Mikoloji Derneği (NAMA) köpeklerin bahçedeki mantarları koklayıp yiyebildiğini belirtiyor; UC Master Gardeners da köpeğin bulduğu her yabani mantarın zehirli kabul edilmesi gerektiğini söyleyen UC Davis uyarısını aktarıyor.

Çimdeki mantarlar nasıl yok edilir?

Mantar organizmasını yok edemezsin, yalnızca meyvelerini toplayabilirsin. Iowa State toprağa uygulanan hiçbir şeyin onları önlemediğini söylüyor; nemli dönemlerde, bazen yıllarca tekrar çıkarlar ve beslendikleri gömülü odun ya da kökler tükenince kalıcı olarak biterler. Yapabileceklerin:

1. Çıktıkça topla ya da tırmıkla, özellikle çocuklar oynamadan ya da köpek bahçeye çıkmadan önce. UC Master Gardeners nitril eldiven giymeyi, mantarları kâğıt bir torbaya koyup bahçe atığı çöpüne atmayı ve sonra elleri yıkamayı öneriyor.
2. Dağınıksa çim makinesiyle biç; Iowa State bunu basit bir seçenek olarak sayıyor. Ardından parçaları tırmıkla topla.
3. Besini ve nemi azalt. Kalın çim keçesini al, fazla sulamaktan kaçın, mümkünse gömülü odunları ve eski kütükleri çıkar.
4. Peri halkalarında sabırlı ol. Clemson toprağı havalandırmayı ve birkaç gün boyunca her seferinde birkaç saat derinlemesine sulamayı öneriyor. Toprağı değiştirmek son çaredir. Fungisitler peri halkasını yalnızca baskılar; kullanacaksan etiketteki talimatlara aynen uy ya da lisanslı bir uygulayıcıya yaptır.

Toplanan mantarları evcil hayvanların eşeleyebileceği bir kompost yığınına atma, küçük bir çocuğun ulaşabileceği yerde bırakma.

Bahçedeki mantarın zararsız olduğunu uygulamayla anlayabilir miyim?

Uygulama bir isim öğrenmene yardım eder, yenip yenmeyeceğine asla karar veremez. NAMA tek bir fotoğrafın teşhis için asla yeterli olmadığını ve yenen mantarı zehirliden ayıran tek bir görsel kural bulunmadığını söylüyor. Flori bir fotoğraftan çimdeki mantarın ne olabileceğini önerebilir; bu, hakkında okumak ve yerel bir uzmana ne soracağını bilmek için işe yarar, ama bunu merak say, izin değil. Nedenini zehirli mantar nasıl anlaşılır ve mantar tanıma uygulaması güvenilir mi yazılarımızda anlatıyoruz. Mantarlar evin içinde, saksıda çıkıyorsa saksıda mantar çıktı yazımıza bak.

Çocuk, yetişkin ya da evcil hayvan bahçe mantarı yerse ne yapmalı?

Kişi iyi görünse bile hemen harekete geç. En ölümcül mantarlar saatlerce belirti vermez ve karaciğer hasarı ortaya çıkmadan önce düzeliyormuş gibi görünebilir.

1. Hemen zehir danışma hattını ara. Türkiye'de Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM): 114. ABD'de Poison Control: 1-800-222-1222. Birleşik Krallık'ta NHS 111. Başka bir ülkedeysen yerel zehir merkezini ya da acil numarayı ara.
2. Örnek sakla. Aynı mantarlardan birkaçını sapın dibiyle birlikte topla, plastik değil kâğıt torbada sakla ve yetiştiği yerin fotoğrafını çek. UC Master Gardeners evcil hayvan vakalarında örneği buzdolabında tutmayı öneriyor.
3. Belirtileri bekleme ve evde çözüm deneme; zehir danışma merkezinin ya da doktorun talimatlarına uy.

Kedi ya da köpek için hemen veterinerini ya da ASPCA Animal Poison Control hattını ara; UC Master Gardeners evcil hayvanlarda belirtilerin 12 saat ya da daha geç başlayabileceğini belirtiyor.

Flori editör ekibi

Flori ekibi tarafından yazıldı ve doğrulandı. Her rehber RHS, üniversite yayım servisleri ve ASPCA gibi bahçecilik kaynaklarına dayanır; tavsiyeler değiştikçe güncellenir.

Genel bitki bakım bilgisidir. Her bitki farklıdır; değerli bir bitkide ya da hızla yayılan bir sorunda yerel bir fidanlığa veya bitki uzmanına danış.