Flori ile Bitkin İçin Işık Ölçümü

Işığı tahmin etmek yerine neden ölçmeli?

Bitki etiketlerinin çoğu "bol ama dolaylı ışık" ister. UF/IFAS Extension bu ifadenin ne kadar belirsiz olduğuna dikkat çeker: gözümüz ışığa o kadar hızlı uyum sağlar ki ışık miktarı çok farklı iki oda da bize aydınlık görünebilir. Bitkin için ışık ölçümü, tahmini bir sayıyla değiştirir. Bu rehberde Flori'nin Akıllı ışık ölçeriyle (Smart light meter) nasıl ölçüm yapacağını, ölçümün anlamlı olması için nerede ve ne zaman ölçmen gerektiğini ve bir okumayı karara çeviren tabloyu bulacaksın. Bitkinin ışıksız kaldığından zaten şüpheleniyorsan belirtileri bitkinin daha fazla ışığa ihtiyacı olduğunu gösteren işaretler yazımız anlatıyor. Burada konu yalnızca ölçüm.

Işık ölçer aslında neyi ölçer?

Işık ölçer ışık şiddetini gösterir; birim çoğunlukla lüks ya da foot-candle'dır (fc). Iowa State Üniversitesi Extension 1 fc'yi 10,764 lüks olarak verir. Kabaca hesap için foot-candle değerini onla çarpman ya da lüksü ona bölmen yeter. Ama şiddet işin yalnızca bir yanı: bitki o ışığı günde kaç saat aldığını da önemser. Iowa State bitki lambası planlarken şiddeti ve süreyi birleştiren günlük ışık toplamını (DLI) kullanır. Bir pencere önü için öğle saatindeki bir ölçüm ve o noktanın gün içinde ne kadar süre aydınlık kaldığına dair kabaca bir fikir karar vermeye yeter.

Telefon ne kadar doğru ölçer? UF/IFAS en güvenilir sonuç için lüks ya da foot-candle gösteren el tipi dijital bir ölçer önerir; telefon uygulamalarının doğruluğunun cihaza ve hesaplama yöntemine bağlı olduğunu, bu yüzden yaklaşık değer almak ve ışıktaki değişimi fark etmek için uygun olduklarını söyler. Iowa State de hem ayrı bir ölçerin hem de akıllı telefon uygulamasının iş göreceğini belirtir. Kısacası telefondaki okumaya hangi noktanın daha aydınlık olduğunu ve aradaki farkın kabaca ne kadar olduğunu sorabilirsin; son lüksüne kadar değil.

Flori ile ışık ölçümü nasıl yapılır?

1. Bitkinin neye ihtiyacı olduğuna bak. Bitkinin bakım profilini aç (önce fotoğraftan tanıt ya da bitki veritabanında adıyla ara) ve ışık ihtiyacını not et.
2. Işık kurulumundan Akıllı ışık ölçeri aç ve telefonu saksının değil, yaprakların bulunduğu yükseklikte tut. Iowa State ölçümün yaprak seviyesinde yapılması gerektiğinin altını çizer.
3. Telefonu yaprakların baktığı yöne çevir; bu genellikle penceredir. Kendi gölgeni telefonun üstüne düşürme.
4. Öğle saatlerinde ölç. Işık en güçlü o zaman olur. Aşağıdaki UF/IFAS aralıkları öğle değerleridir; sabah sekizde alınan bir ölçüm bunlarla kıyaslanamaz.
5. Yer değiştir ve tekrarla. Pencere önünü, yaklaşık 1 m geriyi ve bitkiyi gerçekten koymak istediğin yeri ölç. Tek bir sayıya değil, sayıların birbirine göre durumuna bak.

Yalnızca en güneşli günde değil, sıradan bir günde de ölç. Kısa bir doğrudan güneş anında alınan okuma, aynı noktanın bulutlu havadaki değerinin kat kat üstünde çıkabilir; bitki ise çoğunlukla sıradan günleri yaşar.

Ölçüm sonuçları ne anlama gelir?

UF/IFAS iç mekân ışığını öğle saatinde ölçülen dört gruba ayırır. Lüks değerleri, kaynaktaki foot-candle değerlerinden çevrilip yuvarlandı.

Başka üniversiteler sınırları farklı çizer. Illinois Üniversitesi Extension tipik iç mekân değerlerini az ışık için yaklaşık 75 fc, orta için 150 fc, bol ışık için 300 fc ve doğrudan ışık için 1.500 fc olarak verir. Grupları yol gösterici say; son sözü bitkinin tepkisi söyler. UF/IFAS'ın verdiği birkaç örnek de gözünü ayarlamana yardım eder: yalnızca floresan lambayla aydınlatılan bir ofiste ışık çoğu zaman 40 fc ya da daha azdır, kuzeye bakan bir pencere hiç 400 fc'ye ulaşmayabilir, kışın öğle vakti dışarıda ise 4.000 fc'nin üstü ölçülebilir.

Tek ölçüm neden yetmez?

Işık gün içinde de yıl içinde de değişir. UF/IFAS pencerenin yönünü, havayı, dışarıdaki ağaç ve binaları ve yılın zamanını bitkiye ulaşan ışığı değiştiren etkenler arasında sayar. Illinois Extension ışığın mesafeyle ne kadar hızlı düştüğünü gösterir: güneye bakan bir pencere bol ışığı yalnızca yaklaşık 1,5 metreye kadar, orta ışığı ise yaklaşık 1–3 metre mesafede verir; doğu ya da batı penceresi bol ışığı yalnızca tam önünde sağlar. Bu yönler Kuzey Yarımküre içindir; Türkiye için de geçerlidir.

• En az iki kez ölç: açık bir günün ve kapalı bir günün öğle saatinde. Kapalı havadaki okuma, bitkinin çoğu zaman aldığı ışığa daha yakındır.
• Mevsim dönünce tekrarla. Kışın günler kısalır, aynı nokta daha az saat aydınlık kalır. Illinois Extension'ın belirttiği gibi yazın pencereyi gölgeleyen bir ağaç da yapraklarını dökünce içeriye daha fazla ışık bırakır. Kışın geri kalan bakımını kışın ev bitkisi bakımı yazımız anlatıyor.
• Her değişiklikten sonra yeniden ölç: yeni perde, yeri değişen bir raf, karşıda yükselen bir bina ya da büyüyen bir ağaç.

Okumayı karara nasıl çevirirsin?

Ölçtüğün grubu bakım profilinin istediğiyle karşılaştır ve aradaki farka göre davran.

• Okuma ihtiyaca uyuyor: bitkiyi yerinde bırak ve önümüzdeki birkaç hafta yeni yapraklarına bakarak yeri değerlendir.
• Okuma bir grup düşük: bitkiyi cama ya da daha aydınlık bir pencereye yaklaştır. Işık hızlı düştüğü için yarım metre bile fark yaratabilir; yeni yeri ölçerek doğrula.
• Okuma çok düşük ve daha aydınlık bir yer yok: bitki lambası düşün. Lamba türlerini, mesafeyi ve süreyi bitki lambası rehberimiz anlatıyor; Iowa State lambaların günde 8 ile 16 saat arasında açık kalmasını önerir. Sonucu görmek için lambanın altında, yaprak seviyesinde ölç.
• Okuma bitkinin istediğinden çok yüksek: bitkiyi pencereden geri çek ya da ışığı tül perdeyle süz; özellikle yaz güneşindeki gölge bitkileri için.

Büyük değişiklikleri yavaş yap. Iowa State Extension çok fazla, çok az ya da birden değişen ışığın yaprak dökümüne yol açabileceğini belirtir ve bitkiyi taşırken ışık düzeyini yavaş yavaş değiştirmeyi önerir. Loş bir köşede yaşamış bir bitkiyi güneşli pencereye bir iki haftada, adım adım yaklaştır.

Işık ölçer neyi söyleyemez?

Ölçer sağlığı değil ışığı ölçer. Bitkinin boy atıp seyrekleştiğini, toprağının bir hafta boyunca ıslak kaldığını ya da köklerinin saksıyı doldurduğunu göremez. Sayıları bitkinin gösterdikleriyle birlikte oku: normal renkte, sık boğumlu yeni yapraklar geliyorsa ölçer ne derse desin ışık aşağı yukarı doğrudur. İyi ölçülen bir yerde bitki hâlâ zorlanıyorsa sırada sulama, sıcaklık ve zararlılar var; Dr. Flori bir fotoğraftan yola çıkarak nedeni daraltmana yardım edebilir. Odan gerçekten loşsa ışıkla savaşmaktan kolayı, ona dayanan bir bitki seçmektir; hataları affeden başlangıç bitkileri listemiz iyi bir başlangıç.

Flori editör ekibi

Flori ekibi tarafından yazıldı ve doğrulandı. Her rehber RHS, üniversite yayım servisleri ve ASPCA gibi bahçecilik kaynaklarına dayanır; tavsiyeler değiştikçe güncellenir. Rehberleri nasıl yazıyoruz

Genel bitki bakım bilgisidir. Her bitki farklıdır; değerli bir bitkide ya da hızla yayılan bir sorunda yerel bir fidanlığa veya bitki uzmanına danış.