Kasımda Ne Ekilir: Soğanlı Çiçekler, Sebzeler, Aromatikler

Öne çıkanlar

1. Takvime değil toprağa bak: donmuş ya da su tutmuş toprağa dikim yapma.
2. Lale soğanları kasım sonuna kadar, boylarının iki ila üç katı derinliğe dikilebilir.
3. Sarımsak soğuk dönem ister; açıkta yalnızca ılık ve suyu iyi süzen yerlerde, diğer yerlerde viyolde başlat.
4. Kış boyunca taze aromatik için bir öbek frenk soğanını saksıya alıp güneşli pencere önüne koy.
5. ASPCA'ya göre lale soğanı ve frenk soğanı kedi ve köpekler için zehirlidir.

Kasımda ne ekilir, ne dikilir?

Kasım çoğu kişi için bahçe sezonunun bittiği ay gibi görünür ama aslında hâlâ epey şey toprağa girebilir: lale gibi baharda açan soğanlı çiçekler, sarımsak, kışlık bakla, meyve fidanları ve mutfak penceresi için bir saksı frenk soğanı. Asıl mesele takvim değil, senin toprağın ve kışın. Türkiye'de bu fark çok belirgin: Akdeniz ve Ege kıyısında kış ılık geçer ve toprak nadiren donar; İç ve Doğu Anadolu'da ise toprak kış boyunca donabilir, Karadeniz'de sorun çoğu zaman soğuktan çok fazla yağmurdur. Bu yüzden bu rehber önce kendi bahçen için basit bir test veriyor, sonra neyi, ne derinlikte dikeceğini ve neyi koruman gerektiğini anlatıyor. Bölgen için kesin tarih vermiyoruz; toprağın durumu her takvimden daha doğru bilgi verir.

İki dakikalık test: toprak hazır mı?

Bir şey almadan önce dikim yapacağın yerin toprağına bak. İngiltere Kraliyet Bahçecilik Derneği (RHS), kasımın meyve ağacı ve çalı dikmek için ideal olduğunu ama toprak donmuşsa ya da su tutmuşsa dikim yapılmaması gerektiğini söylüyor. Bu kural bu sayfadaki hemen her şey için geçerli.

• Bir kürek derinliği kaz. Toprak donmuşsa ya da çukur suyla doluyorsa bekle veya saksıya dik.
• Bir avuç toprağı sık. Su damlıyorsa ya da yapışkan bir top oluyorsa toprak fazla ıslaktır; soğanlar ve sarımsak dişleri kışın burada çürüyebilir.
• Kışını düşün. Kıyıdaki ılık, suyu iyi süzen bahçelerde doğrudan toprağa dikebilirsin. Kışı soğuk ya da yağışlı geçen yerlerde RHS, sarımsak ve baklayı korunaklı bir yerde (soğuk çerçeve, ısıtılmayan sera ya da plastik örtü altında) başlatmayı öneriyor.

Kasımda neler dikilir: kısa tablo

Kasımda hangi soğanlı çiçekler dikilir?

Kasımın klasik soğanlı çiçeği laledir (Tulipa). RHS'ye göre kuru lale soğanları bitki dinlenmedeyken, sonbaharda eylülden kasıma kadar dikilir; yani kasım hâlâ zamanında sayılır. Soğanları boylarının iki ila üç katı derinliğe, aralarında en az genişliklerinin iki katı mesafe bırakarak ve sivri uçları yukarı bakacak şekilde dik. RHS, çiçek açmayan lalelerin çoğu zaman fazla sığ dikildiğini belirtiyor ve kışı çok soğuk geçen yerlerde soğanları dondan korumak için daha derine dikmeyi öneriyor. İç ve Doğu Anadolu'da bu öneriyi ciddiye al.

• Toprak. Lale nötr ile kireçli toprağı ve tam güneşi sever. Su tutmadığı sürece sıradan bahçe toprağı yeterlidir.
• Saksı. 45 cm'lik bir saksıya yaklaşık 12 soğan, daha dolgun bir görüntü için 20'ye kadar soğan sığar. Soğanların altına bir kat iri kum serilmesi drenaja yardım eder.
• Sincaplar. RHS, sincaplar nergisten (Narcissus) uzak durduğu için laleleri nergislerle karışık dikmeyi öneriyor.

Evcil hayvanlar: ASPCA laleyi köpekler, kediler ve atlar için zehirli bitkiler arasında sayıyor; zehrin en yoğun olduğu kısım soğandır. Kusma, ishal, aşırı salya ve durgunluk görülebilir. Soğanları dikene kadar ulaşılmayacak bir yerde sakla, toprağın üstünde açıkta bırakma. Ev içi için güvenli seçenekler kedi ve köpekler için güvenli bitkiler listemizde.

Kasımda hangi sebzeler dikilir?

Kasım çoğu sebze için ekim ayı değil, ama iki ürün şimdi dikilirse gelecek yıl çok daha erken hasat verir.

Sarımsak

RHS'ye göre sarımsak (Allium sativum) genellikle sonbaharın ortasından kışın başına kadar dikilir, çünkü iyi baş bağlamak için bir soğuk dönem geçirmesi gerekir. Her dişi düz tarafı aşağıda, ucu toprak yüzeyinin yaklaşık 2,5 cm altında kalacak şekilde, 15 cm arayla ve sıralar arasında 30 cm bırakarak tam güneşe dik. Sonbaharda dikilen sarımsak yapraklar sararınca, ilkbahar sonu ile yaz başı arasında hasada hazır olur.

• Toprak ağır ya da ıslaksa dişleri soğuk çerçevede viyollere dik, ilkbaharda yerine aktar. RHS açık alana dikimi şimdilik yalnızca ılık, suyu iyi süzen ve az yağış alan yerler için öneriyor; bu, Karadeniz'in yağışlı bahçelerinden çok Ege ve Akdeniz kıyısına uyar.
• Tohumluk sarımsak kullan. RHS markette satılan sarımsağın dikilmesini önermiyor: iklimine uymayabilir ve hastalık taşıyabilir. Fidancıdan ya da tohumcudan isimli bir çeşit al.

Bakla

Kışlık bakla (Vicia faba) toprağın suyu iyi süzdüğü yerlerde şimdi açığa ya da plastik örtü altına ekilebilir. RHS, soğuk bölgelerde ise ısıtılmayan bir serada, turba içermeyen harçla doldurulmuş saksılara ekmeyi öneriyor. Sonbahar ekimi için dayanıklı olarak satılan bir çeşit seç.

Kasımda aromatik bitkiler ne olacak?

Çoğu aromatik bitki bu kadar geç dikildiğinde açıkta tutunamaz, ama içeride birini yaşatabilirsin. RHS, bahçeden bir öbek frenk soğanını (Allium schoenoprasum) saksıya alıp kışı güneşli bir pencere önünde geçirmesini öneriyor; böylece hasat uzar. Dışarıdaki frenk soğanı sonbaharda zaten toprağın üstünden çekilir. Evdeki en aydınlık pencereyi seç. Kışın pencereler loş kalıyorsa, bitkinin daha fazla ışığa ihtiyacı olduğunu gösteren işaretler rehberimiz neye bakacağını anlatıyor.

Evcil hayvanlar: ASPCA frenk soğanını köpekler, kediler ve atlar için zehirli sayıyor. Saksıyı evcil hayvanların ulaşamayacağı bir yere koy.

Yeni dikimler kışın nasıl korunur?

• Örtü ve tülbent kışlık baklayı soğuk dalgalarında korur. RHS lahana grubu sebzeleri güvercinlerden korumak için de örtü ya da file öneriyor.
• Önce drenaj. Asıl risk soğuk ve ıslak toprak: RHS, sonbaharda ıslak toprağa dikilen sarımsakta hastalık riskinin arttığını, lalenin de ancak su tutmayan toprakta iyi olduğunu belirtiyor. Ağır toprakta yükseltilmiş tarh ve saksı işe yarar.
• Her şeye etiket koy. Soğanlar ve sarımsak aylarca görünmez; etiket, kışın yanlışlıkla kazıp çıkarmanı önler.

Balkonda yetiştiriyorsan saksıdaki toprağın bahçe toprağından farklı olarak baştan sona donabileceğini unutma. Saksıları bir duvarın dibinde topla, hassas bitkileri içeri al; önemli sıcaklıkları ev bitkileri kaç derecede üşür yazımız anlatıyor. Flori'nin bakım hatırlatmaları soğuk bir geceden ya da yağmurlu bir haftadan sonra saksılarını kontrol etmeni hatırlatabilir.

Bu ay bahçede başka ne yapılır?

Kasım ilkbahara hazırlanmak için de iyi bir zaman. RHS kuşkonmaz için yeni tarhları şimdiden hazırlamayı ve hindiba köklerini içeride sürdürmek için sökmeyi öneriyor. İçeride bitkiler kışa girerken yavaşlar; daha az sula, gübrelemeyi bırak. Yılın tamamı için mevsimsel bitki bakım takvimine göz at.

Flori editör ekibi

Flori ekibi tarafından yazıldı ve doğrulandı. Her rehber RHS, üniversite yayım servisleri ve ASPCA gibi bahçecilik kaynaklarına dayanır; tavsiyeler değiştikçe güncellenir.

Genel bitki bakım bilgisidir. Her bitki farklıdır; değerli bir bitkide ya da hızla yayılan bir sorunda yerel bir fidanlığa veya bitki uzmanına danış.