Bitkilerde Külleme: Önleme ve Tedavi

Külleme neye benzer?

Bitkilerde külleme, yaprakların genellikle üst yüzünde beliren küçük, yuvarlağa yakın beyaz ya da gri pudra lekeleriyle başlar. Birkaç gün içinde lekeler büyüyüp birleşir ve yaprak un serpilmiş gibi görünür. Purdue Üniversitesi bitki teşhis laboratuvarı, iç mekânda bu tabakanın sık sık toz ya da kirle karıştırıldığını belirtiyor. Gövde, tomurcuk ve çiçekler de kaplanabilir; ağır enfekte yapraklar sararır ya da kahverengileşir, kurur ve düşer. Bu rehberde hem ev bitkilerini hem bahçe bitkilerini ele alıyoruz: benzer sorunlarla karşılaştırma tablosu ve en az zararlı adımlarla başlayan bir tedavi planı var, çünkü internetteki tavsiyelerin çoğu doğrudan ilaca atlıyor.

Kolay bir test: lekeyi nemli bir mendille hafifçe sil. Toz silinir ve altından temiz yeşil yaprak çıkar. Külleme ise dağılır, birkaç gün sonra aynı yerde yeniden belirir; altında çoğu zaman hafif sararmış ya da bozulmuş bir alan kalır. Clemson Üniversitesi, beyaz tabaka görünmeden önce bile yaprakların kıvrılabileceğini, burulabileceğini ya da renk değiştirebileceğini ekliyor.

Hangi bitkilerde külleme görülür?

Neredeyse her bitkide görülebilir, ama her külleme mantarının konukçu yelpazesi dardır. Kraliyet Bahçecilik Derneği (RHS), bezelyedeki küllemenin elmadakinden farklı bir tür olduğunu açıklıyor; yani küllemeli bir gül, kabaklarına bulaşmaz. Hastalığın her yıl aynı birkaç bitkiyi seçiyor gibi görünmesinin nedeni budur.

• Ev bitkileri: Purdue, Afrika menekşesi, begonya, sarmaşık, para ağacı (yeşim bitkisi) ve kalanşoyu iç mekânda en sık etkilenenler arasında sayıyor; çoğunlukla kışın.
• Bahçe bitkileri: gül, floks, hezaren (delphinium), hanımeli, meşe, defne türleri, ormangülü ve azalea (RHS).
• Meyve ve sebze: elma, üzüm, bektaşi üzümü, frenk üzümü, bezelye, salatalık, kabak, bal kabağı ve kavun (RHS, UC IPM).

Külleme mi, başka bir şey mi?

Emin değilsen net bir yakın çekim fotoğraf işini kolaylaştırır. Fotoğraftan bitki hastalığı teşhisi rehberimiz neyi çekmen gerektiğini anlatıyor.

Küllemeye ne sebep olur?

Yaprak hastalıklarının çoğundan farklı olarak külleme ıslak yaprağa ihtiyaç duymaz. UC IPM, sporların yaprakta su olmadan da çimlenip bitkiyi enfekte edebildiğini, yaprak yüzeyinde uzun süre kalan suyun ise bazı türleri öldürdüğünü ya da baskıladığını açıklıyor. Mantarın sevdiği koşullar, çoğu kişinin beklediğinin tersidir:

• Ilıman sıcaklık. UC IPM'ye göre en uygun aralık 16–27 °C; yaklaşık 32 °C'nin üzerinde sporlar ve mantar zarar görür. Purdue iç mekândaki salgınları 21 °C civarında, yani sıradan bir oda sıcaklığında görüyor.
• Nemli ve durgun hava. Yüksek bağıl nem spor oluşumunu artırır (Clemson); havanın neredeyse hiç hareket etmediği duvar ve çit diplerindeki bitkiler çoğu zaman ağır enfekte olur (RHS).
• Gölge ve az ışık. Gölge hastalığı kolaylaştırır, doğrudan güneş ışığı sporlara zarar verir (UC IPM). İç mekânda kışın azalan ışık aynı rolü oynar.
• Strese girmiş ya da yumuşak sürgünler. RHS, düzenli ama aralıklı susuzluk stresi yaşayan bitkilerin daha hassas olduğunu, fazla azotlu gübrenin ise kolay enfekte olan yumuşak sürgünler ürettiğini söylüyor.

Sporlar hava akımıyla taşınır; tek bir hasta bitki komşularına bulaştırabilir. Dışarıda mantar kışı yeşil sürgünlerde ve dökülen yapraklarda geçirip ilkbaharda yeniden başlar; içeride ise yıl boyu sürebilir.

Külleme nasıl tedavi edilir?

İşe koşulları değiştiren adımlarla başla. Purdue, iç mekânda kültürel önlemlerin genellikle ilaçlar kadar etkili olduğunu ve tercih edilmesi gerektiğini belirtiyor.

1. Bitkiyi ayır. İlk belirtide diğer bitkilerden uzaklaştır.
2. Hastalıklı kısımları kes. Kaplanmış yaprak ve sürgünleri kesip kompost yerine çöpe at; ardından makası temizle.
3. Hava akışını artır. Saksıları aralıklı diz, sık dalları buda ve bitkiyi havanın hafifçe dolaştığı bir yere koy.
4. Işığı artır. Ev bitkisini daha aydınlık bir yere taşı; bahçede hassas türleri tam güneşe dik.
5. Yaprakları spreyleme, suyu yaprağa değil toprağa ver (Purdue). Bahçede RHS, kurak dönemlerde yaprakların akşama kadar ıslak kalmaması için sabah ortasında sulamayı öneriyor.
6. Düzenli sula, bitkiyi kuruma ve sulama arasında strese sokma; yüksek azotlu gübrelemeye ara ver.
7. Dökülen yaprakları topla. Sonbaharda temizlik, ilkbahardaki spor yükünü azaltır.

Baştan aşağı kaplanmış bir bitkiyi kurtarmaya değmeyebilir. Purdue, ağır enfekte bitkilerden vazgeçmeyi ve türü korumak istiyorsan temiz, sağlıklı bir sürgünden çelik alıp yeni bitki başlatmayı öneriyor.

Kesmeden önce ikinci bir görüş istersen Flori uygulamasındaki Dr. Flori bir fotoğrafa bakıp ek sorular sorar ve durumun ne kadar acil olduğunu söyler; Bitki Hastanesi de bitkiyi iyileşene kadar bir takip planında tutar.

Fungisit gerekir mi?

Çoğu zaman gerekmez ve kaynaklar bu konuda ayrışıyor. RHS, çevreye etkileri nedeniyle bahçede fungisit kullanmamayı önerir; denetlenmedikleri ve genellikle test edilmedikleri için ev yapımı karışımları da tavsiye etmez. Yayım servisleri, kültürel önlemler yetmediğinde, özellikle kabak ve salatalık gibi çok hassas bitkilerde, daha az zararlı birkaç seçenek sayıyor:

• Bahçe yağı, neem yağı ya da jojoba yağı: UC IPM'ye göre yağlar hafif ve orta düzeydeki enfeksiyonlarda en iyi sonucu verir.
• Kükürt: yalnızca koruyucudur; belirti çıkmadan önce işe yarar.
• Potasyum bikarbonat ve Bacillus subtilis içeren ürünler de listede yer alır (Clemson, UC IPM).

UC IPM ve Clemson'ın güvenlik kuralları: kükürtten sonraki iki hafta içinde yağ uygulama (tersi de geçerli), 32 °C'nin üzerinde ya da susuz kalmış bitkiye yağ veya kükürt püskürtme, yaprağın iki yüzünü de ıslat. Ev bitkisi için etiketinde bitkinin ve iç mekân kullanımının yazdığı bir ürün seç, önce birkaç yaprakta dene, ürün kuruyana kadar evcil hayvanları ve çocukları uzak tut ve her zaman etiketteki talimata uy.

Külleme tekrar etmesin diye ne yapmalı?

Önlemenin büyük kısmı doğru yerleştirmedir. Hassas bitkilere dayanabildikleri en aydınlık yeri ver, saksılar arasında boşluk bırak, bitkileri duvar dibine ya da perde arkasına sıkıştırma. Mümkünse gül, floks, salatalık ve kabakta küllemeye dayanıklı çeşitler seç; Clemson dayanıklılığın bağışıklık anlamına gelmediğini ama işe yaradığını hatırlatıyor. Geçen yıl külleme görülen bitkileri ilkbahardan itibaren her hafta kontrol et ve ilk lekede harekete geç. Gülleri kış sonunda budarken eski, hastalıklı sürgünleri almak kışı orada geçiren mantarı da uzaklaştırır; nereden keseceğini gül budama rehberimizde bulabilirsin. Diğer belirtiler ve nedenler için bitki sorunları rehberlerimize göz at.

Sıradaki rehber · 5 dk okumaEv Bitkilerinde Doğal Zararlı Önleme Rehberi

Kırmızı örümcek, unlu bit, kabuklu bit ve mantar sineğini erken yakala: yeni bitkiyi ayır, yaprak altlarına her hafta bak, en hafif yöntemle başla.

Okumaya başla →

Flori editör ekibi

Flori ekibi tarafından yazıldı ve doğrulandı. Her rehber RHS, üniversite yayım servisleri ve ASPCA gibi bahçecilik kaynaklarına dayanır; tavsiyeler değiştikçe güncellenir. Rehberleri nasıl yazıyoruz

Genel bitki bakım bilgisidir. Her bitki farklıdır; değerli bir bitkide ya da hızla yayılan bir sorunda yerel bir fidanlığa veya bitki uzmanına danış.