Ev Bitkileri Nasıl ve Ne Zaman Budanır?
Ev bitkileri nasıl budanır: uç alma ile budama farkı, sarmaşık, gövdeli, rozet bitki ve palmiyede nereden kesilir, en iyi mevsim ve zehirli özsular.
Yazan Flori editör ekibi · Güncellendi
Fotoğraf: shrinkin'violet from Bristol, UK · CC BY 2.0Ev bitkileri şekil vermek, gürleştirmek ve ölü ya da hastalıklı kısımları almak için budanır. Gür dallanma için yumuşak uçları bir yaprak boğumunun hemen üstünden kopar, uzayıp çıplaklaşan dalları boğuma kadar kes, solmuş çiçekleri ve ölü yaprakları her zaman al. Büyük kesimleri büyüme mevsiminin başına sakla, palmiyenin yeşil yapraklarını asla kesme.
Öne çıkanlar
- Her zaman bir yaprak boğumunun hemen üstünden kes ya da kopar; yeni sürgün oradan çıkar.
- Uç alma, 2,5 cm ya da daha kısa yumuşak uç büyümesini kaldırır ve bitkiyi toplu ve gür tutar.
- Solmuş çiçekleri, ölmekte olan yaprakları ve kuru dalları gördüğün anda temizle.
- Rozet bitkiler ve palmiyeler dallanmaz: yalnızca hasarlı yaprağın tamamını al, yeşil palmiye yaprağına dokunma.
- Benjamin ve altın sarmaşık evcil hayvanlar için zehirlidir; kesilen parçaları hemen topla.
Bu sayfada6
Ev bitkileri neden budanır?
Ev bitkilerini budamak sert bir tıraştan çok küçük ve düzenli kesimlerle ilgilidir. Doğru yapıldığında bitkiyi toplu tutar, gürleştirir, ölü ya da hastalıklı kısımları temizler ve köklendirebileceğin çelikler verir. Arkansas Üniversitesi yayım servisi uç alma ve bakım temizliğini, acemiyi deneyimli yetiştiriciden ayıran küçük alışkanlıklar arasında sayar; bitkileri temiz ve düzenli tutmanın görünümün yanında böcek ve hastalık sorunlarını da azalttığını belirtir.
Ancak her ev bitkisi kesime aynı tepkiyi vermez. Altın sarmaşık budamadan sonra keyifle dallanır; paşa kılıcı ya da palmiye ise hiç dallanmaz. Aşağıda üç temel kesimi, başlıca bitki grupları için bir tabloyu, doğru mevsimi ve güvenlik notlarını bulacaksın; böylece makası eline almadan nereden keseceğini bilirsin.
Uç alma, budama ve temizlik arasındaki fark
Uç alma
Illinois Üniversitesi yayım servisi uç almayı bitkinin büyüyen ucunun kaldırılması olarak tanımlar. Arkansas yayım servisi daha net konuşur: uç alma, 2,5 cm ya da daha kısa yeni gövde ve yaprak büyümesinin boğumun hemen üstünden kaldırılmasıdır. Yumuşak uçlar başparmakla tırnak arasında kolayca kopar; daha sert olanlar için temiz bir makas gerekir. Koparılan ucun hemen altından yeni sürgünler çıkar ve bitkiyi gürleştiren de budur. Arkansas'a göre bitkinin toplu ama dolgun kalmasını istiyorsan sık sık uç almak yeterlidir.
Budama
Budama bir adım ileri gider: şekil ya da görünüm için daha uzun gövde parçalarının, bütün dalların ya da bitkinin bir bölümünün alınmasıdır. Kural aynıdır: yaprağın gövdeye bağlandığı nokta olan boğumun hemen üstünden kes. Son boğumun üstünde kalan çıplak bir güdük büyüyecek bir şey bulamaz ve çoğu zaman kurur.
Temizlik ve solmuş çiçekleri alma
Bu, gündelik toparlamadır. Solmuş çiçekleri, ölmekte olan yaprakları ve kuru dalları al. Illinois yayım servisi, çiçekli bitkilerde solan çiçekleri almanın bitkiyi düzenli tuttuğunu, kurşuni küf (botrytis) gibi hastalıkların riskini azalttığını ve yeni çiçeklenmeyi teşvik ettiğini belirtir. Yaprak uçları kahverengileşip kurursa Arkansas, bunları keskin bir makasla düzgünce kesmeyi önerir. Kesmek hasarı gizler ama düzeltmez; nedenini yaprak uçları neden kurur rehberimizle bul.
Nereden kesilir? Bitki türüne göre budama
| Bitki grubu | Örnekler | Nasıl budanır? |
|---|---|---|
| Sarkan ve tırmanan sarmaşıklar | Altın sarmaşık, kalp yapraklı filodendron, sarmaşık, mum çiçeği, telgraf çiçeği | Uzun dalları bir boğumun hemen üstüne kadar kes; dallansın diye uçları kopar. Çelikleri köklendir. |
| Yumuşak gövdeli çalımsı bitkiler | Yaprak güzeli (koleus), benekli yaprak, begonya, pilea | Toplu kalsınlar diye büyüyen uçları düzenli kopar; solmuş çiçekleri al. |
| Odunsu ve gövdeli bitkiler | Benjamin, kauçuk, dracaena, şeflera | Fazla uzayan gövdeyi ya da dalı bir boğumun veya yaprak izinin hemen üstünden kes; kesimin altından genellikle yeni sürgün çıkar. |
| Rozet bitkiler | Paşa kılıcı, zamia, dua çiçeği (calathea), Afrika menekşesi, bromelya | Ortayı kesme. Hasarlı ya da ölü yaprağı dipten bütün olarak al. |
| Palmiyeler | Kentia, salon palmiyesi, areka | Yalnızca tamamen kahverengileşmiş yaprakları al. Yeşil yaprakları ya da gövdenin tepesini asla kesme. |
| Çiçekli bitkiler | Barış çiçeği, flamingo çiçeği, orkide, kalanşo | Solan çiçek saplarını kes; gelişmekte olan tomurcukları almamaya dikkat et. |
Palmiyeler ayrı bir uyarıyı hak ediyor. Florida Üniversitesi (UF/IFAS), palmiyeler için bir numaralı kuralın canlı, yeşil ve sağlıklı yaprakları asla kesmemek olduğunu söyler. Bu yapraklar bitkinin besinini üretir; kesilmeleri tepe kısmında hastalığa kapı açan yaralar bırakabilir.
Ev bitkileri ne zaman budanır?
Hafif işlerin mevsimi yoktur. Uç alma, solmuş çiçekleri ve ölü ya da sararmış yaprakları temizleme, fark ettiğin her an yapılabilir; Illinois yayım servisi bitkinin yanından geçerken ya da sularken toparlamayı önerir. Ağır kesimler ise başka. Onları büyüme mevsiminin başına, ilkbahara sakla; uzayan günler bitkinin hızla yeni sürgün vermesini sağlar. Kışın kısa günlerinde sert budanan bitkinin yeniden büyümek için ışığı azdır ve aylarca çıplak kalabilir.
Yalnızca ölü kısımları almıyorsan zaten stres altında olan bitkiyi budama; örneğin saksısı yeni değiştirilmiş, kök sorunu yüzünden pörsüyen ya da tam çiçeklenme dönemindeki bir bitkiyi. Böyle bir bitki, kaybettiği yaprakları yerine koyacak gücü bulamaz; budamayı bitki toparlanıp yeniden yeni yaprak vermeye başlayana kadar ertele. Çiçekli bitkilerde bir şey daha var: Arkansas yayım servisi, çok genç bir bitkinin ya da yeni köklenmiş bir çeliğin erken çiçeklenmenin yükünü taşımaması için bazı tomurcukların alınabileceğini belirtir.
Uzayıp çıplaklaşan bitki adım adım nasıl budanır?
- Önce nedeni bul. Küçük ve seyrek yapraklı, uzun ve çıplak dallar çoğu zaman ışık azlığının işaretidir. Budama uzamayı ortadan kaldırır, ama bitki pencereye yaklaşmazsa yeniden uzar. Neye bakacağını bitkinin daha fazla ışığa ihtiyacı olduğunu gösteren işaretler rehberimizde bulabilirsin.
- Temiz ve keskin bir makas kullan. Temiz bir kesim, ezilmiş bir kesimden daha hızlı iyileşir; temiz bıçak hastalığı bitkiden bitkiye taşımaz.
- Yüksekliği seç. Yeni büyümenin nereden başlamasını istediğine karar ver ve o noktanın hemen üstündeki boğumu bul.
- Boğumun hemen üstünden kes. Boğumun üstünde birkaç milimetre gövde bırak, uzun bir güdük değil.
- Kesimleri kademelendir. Birden fazla dalı olan bitkide bazı dalları diğerlerinden kısa kes; böylece daha dolgun ve doğal bir şekil elde edersin. Bitkinin beslenmeye devam etmesi için üzerinde yeterince yaprak bırak.
- Kesilen parçaları köklendir. Boğumu olan sarmaşık ve gövde çeliklerinin çoğu suda ya da nemli harçta köklenir; yani bir budama sana yeni bitkiler kazandırabilir.
Flori, koleksiyonundaki her bitki için budama hatırlatıcısı kurabilir; ilerleme fotoğrafı hatırlatıcıları da budamadan sonra bitkinin nasıl dolgunlaştığını görmeyi kolaylaştırır.
Güvenlik: özsu, evcil hayvanlar ve insanlar
Bazı ev bitkilerinin özsuyu tahriş edici ya da zehirlidir. ASPCA, benjamini (Ficus benjamina) köpekler, kediler ve atlar için zehirli sayar ve zehirli bileşenler olarak fisin ile psoraleni gösterir; altın sarmaşığı (Epipremnum aureum) ise içerdiği çözünmeyen kalsiyum oksalat kristalleri nedeniyle kediler ve köpekler için zehirli listeler. Sütlü ya da tahriş edici özsuyu olan bitkileri budarken eldiven giy, özsuyu gözlerinden uzak tut, sonra ellerini yıka ve kesilen her parçayı bir evcil hayvan ya da çocuk bulmadan topla. Evinde hayvan varsa kedi ve köpekler için güvenli bitkiler listemiz daha az endişe veren bitkileri seçmene yardım eder.
Dış mekan çalıları, çiçeklenme zamanlarına göre başka kurallarla budanır. Gül de yetiştiriyorsan ayrı rehberimize göz at: gül nasıl budanır.
Sık sorulan sorular
Bitkinin gürleşmesi için nereden kesmeliyim?
Yaprağın gövdeye bağlandığı nokta olan boğumun hemen üstünden kes ya da kopar. Yeni sürgünler kesimin hemen altından çıkar, böylece bitki dallanır ve dolgunlaşır.
Ev bitkileri kışın budanır mı?
Ölü yaprakları, solmuş çiçekleri ve yumuşak uçları almak gibi hafif işler her zaman yapılabilir. Ağır kesimleri, bitkinin yeniden büyüyecek ışığı bulduğu ilkbahara sakla.
Kahverengi yaprak uçlarını kesmeli miyim?
Görünüm için keskin bir makasla düzgünce kesebilirsin. Kesmek nedeni ortadan kaldırmaz; sulamayı, nemi ve gübrelemeyi de kontrol et.
Palmiyenin ya da paşa kılıcının tepesini kesebilir miyim?
Hayır. Palmiyeler ve paşa kılıcı gibi rozet bitkiler kesimden sonra dallanmaz. Yalnızca tamamen ölmüş yaprakları al, yeşil ve sağlıklı palmiye yapraklarını asla kesme.
Uzayan gövdeler, eğilme, küçük soluk yapraklar ve çiçek açmama ışık eksikliğinin işaretidir. Bitkinin ne kadar ışık istediğini ve çözümü öğrenin.
Kaynaklar
- University of Arkansas Cooperative Extension: Training and Grooming Houseplants (ev bitkilerinde şekil verme ve bakım)
- University of Illinois Extension: Container gardens: General maintenance (saksı bitkilerinde genel bakım)
- UF/IFAS Gardening Solutions: Pruning Palms (palmiye budama)
- ASPCA: Weeping Fig (benjamin)
- ASPCA: Golden Pothos (altın sarmaşık)
Flori ekibi tarafından yazıldı ve doğrulandı. Her rehber RHS, üniversite yayım servisleri ve ASPCA gibi bahçecilik kaynaklarına dayanır; tavsiyeler değiştikçe güncellenir. Rehberleri nasıl yazıyoruz
Genel bitki bakım bilgisidir. Her bitki farklıdır; değerli bir bitkide ya da hızla yayılan bir sorunda yerel bir fidanlığa veya bitki uzmanına danış.
