Evde Mantar Yetiştirme: Başlangıç Yöntemleri

Evde mantar yetiştirmenin başlangıç yöntemlerini karşılaştırın: istiridye kiti, kendi yaptığınız torba, shiitake blok ve kütük; süre, ışık, nem ve güvenlik.

Evde Mantar Yetiştirme: Başlangıç YöntemleriFotoğraf: Sakurai Midori · CC BY-SA 3.0
Kısa cevap

Evde mantar yetiştirmenin en kolay yolu istiridye mantarı kitidir; hazır olunca yaklaşık 1 hafta ile 10 gün içinde verim verebilir. Sert odun kütüğünde shiitake daha yavaştır, çoğunlukla 6-18 ay. Yalnızca kendi kitinizden ya da kütüğünüzden çıkanı yiyin, yanında biten bir şeyi asla.

Öne çıkanlar

  1. İstiridye mantarı kitleri en kolay başlangıçtır; UF/IFAS'a göre mantarlar kit hazır olduktan yaklaşık 1 hafta ile 10 gün sonra olgunlaşır.
  2. Kütükte shiitake sabır ister: ilk mantarlar yaklaşık 6-18 ayda gelir, sonra 3-5 yıl verir.
  3. İstiridye aydınlık, 13-24 °C bir oda, püskürtme ve ıslatmama ister; kütük gölge ve taze kesilmiş sert odun ister.
  4. Yalnızca kendi kitinizden ya da kütüğünüzden çıkan mantarı yiyin; yetiştirmek yabani mantar hakkında hiçbir şey öğretmez.
  5. Biri bilinmeyen bir mantar yerse hemen zehir hattını arayın (TR 114, ABD 1-800-222-1222, İngiltere 111) ve örnek saklayın.
Bu sayfada9
  1. Evde mantar yetiştirmenin en kolay yolu nedir?
  2. İstiridye mantarı kiti nasıl çalışır?
  3. Kendi istiridye torbanızı yapabilir misiniz?
  4. Kütükte shiitake nasıl yetiştirilir?
  5. Hangi yöntem hangi eve uygun?
  6. Ne ters gidebilir ve nasıl düzeltilir?
  7. Kendi yetiştirdiğiniz mantar yenir mi?
  8. Mantar yetiştirmek yabani mantarı tanımayı öğretir mi?
  9. Biri bilinmeyen bir mantar yerse ne yapılır?

Evde mantar yetiştirmenin en kolay yolu nedir?

Evde mantar yetiştirmenin en kolay yolu hazır istiridye mantarı kitidir. UF/IFAS Extension istiridye ve shiitake mantarını ilk kez deneyenler için en uygun iki mantar olarak gösteriyor ve kiti başlamanın en kolay yolu sayıyor. Şaşırtıcı olan, yöntemlerin sabır gerektirme düzeyindeki farktır: istiridye kiti kurulumdan günler sonra mantar verebilirken kütükte shiitake bir yıldan fazla sürebilir. Bu rehber, bir şey almadan önce seçim yapabilmeniz için başlangıç yöntemlerini yan yana koyuyor. Kitlerin adım adım anlatımı için ayrı bir istiridye mantarı yetiştirme rehberimiz var.

YöntemNe yaparsınız?Mantara kadar ne kadar sürer?Kime uygun?
İstiridye kitiMiselyumla dolu saman torbasını açar, püskürtürsünüzKit meyve vermeye hazır olduktan yaklaşık 1 hafta ile 10 gün sonra (UF/IFAS)İlk deneme, daire hayatı, çocuklarla izleme
Kendi yaptığınız istiridye torbasıTorbada alt tabakayı istiridye sporu (spawn) ile karıştırır, kuluçkaya yatırırsınızKaranlıkta 2-3 hafta kuluçka, sonra küçük mantarlar (UGA Extension)Kurcalamayı sevenler
Shiitake bloğuHazır sert odun bloğunu meyve verdirirsinizKit ya da önceden aşılanmış olarak satılır (UF/IFAS)Kütük işi olmadan shiitake
Shiitake kütüğüSert odun kütüğünü deler, tıpa spawn yerleştirir, mumla kapatırsınızİlk verime 6-18 ay (UF/IFAS); 8-12 ay (Illinois Üniversitesi)Gölgeli bahçesi olan, sabırlı yetiştiriciler

İstiridye mantarı kiti nasıl çalışır?

İstiridye mantarı saman üzerinde meyve verir; kit ise mantar miselyumunun (mantarın kök benzeri ağı) zaten kolonize ettiği bir saman torbasıdır. UF/IFAS mantarların torbanın dışında oluştuğunu söylüyor, UGA Extension ise temel sayıları veriyor: kiti doğrudan güneş görmeyen, aydınlık bir odada 13-24 °C arasında tutun, günde birkaç kez ıslatmadan püskürtün ve mantarları yaklaşık 5 cm çapa ulaşınca toplayın. Çıkan mantarlar günde yaklaşık iki katına büyür. 4-5 hafta içinde küçük mantar çıkmazsa UGA kiti bir iki gün buzdolabına (dondurucuya değil) koyup sonra yeniden püskürtmeye başlamayı öneriyor. İlk hasattan sonra kiti karanlık bir odada 2-3 hafta dinlendirin; ikinci verim daha az olur.

UF/IFAS'tan bir uyarı: altın istiridye (Pleurotus citrinopileatus) gibi bazı istiridye türleri istilacıdır; bu yüzden kaçabilecekleri bir iklimde bu türlerin kullanılmış bloklarını dışarı atmayın.

Evde bir yetiştirme kitinin plastik torbasından çıkan istiridye tipi mantarlar.
Evde bir yetiştirme kitinin plastik torbasından çıkan istiridye tipi mantarlar.Fotoğraf: Leslie Seaton from Seattle, WA, USA · CC BY 2.0

Kendi istiridye torbanızı yapabilir misiniz?

Evet, UGA Extension bir tarif yayımlıyor: gazete bazlı kedi kumunu klorsuz suda ıslatın, yonca peletleri ve istiridye spawn ile karıştırın, plastik torbaya koyup ağzını bağlayın ve havasını sıkıştırın. Sonra torba, loş ve serin bir yerde 16-21 °C'de beyaz miselyum her yeri kaplayana kadar 2-3 hafta bekler; ardından 4-5 yarık açıp aydınlık bir odaya taşırsınız. Tarif miktar da veriyor (yaklaşık 3 su bardağı kum, 2,5 su bardağı su, 1/3 bardak yonca peleti, 3/4 bardak spawn); ancak ilk kez deneyen biri için kit daha kolaydır, çünkü spawn almak ve alt tabakayı hazırlamak işlerin ters gidebileceği adımlar ekler. Spawn'ı her zaman bir tedarikçiden alın, kendi topladığınız mantardan asla.

Kütükte shiitake nasıl yetiştirilir?

Kütük, yavaş ve açık hava yöntemidir. Üniversite kaynakları ana hatta anlaşıyor ama ayrıntıda ayrılıyor; bu yüzden aralıkları veriyorum.

  • Odun: genellikle meşe seçilir. Ohio State beyaz meşeyi tercih ediyor, şeker akçaağacı, Amerikan kayını ve sweetgum'u da mükemmel sayıyor; meyve ağaçlarını, karaağacı ve iğne yapraklıları önermiyor. Illinois Üniversitesi, yeni başlayanlara şeker akçaağacı ve beyaz meşeyi öneriyor.
  • Kütükler: sağlıklı ağaçlardan taze kesilmiş olmalı. Illinois kesimden sonra üç ay içinde diyor; UF/IFAS ağaç uykudayken kesmeyi öneriyor. Boyut: yaklaşık 90-120 cm uzunluk ve 10-20 cm çap; UF/IFAS 5-18 cm, Illinois 10-20 cm veriyor.
  • Aşılama: sıralar halinde yaklaşık 8-15 cm arayla delikler açın, tıpa spawn'ı kabukla aynı hizaya gelene kadar çakın ve rakip mantarlar girmesin diye her deliği erimiş mumla kapatın.
  • Kuluçka: kütükleri nemli, gölgeli, iyi drenajlı bir yerde yerden yüksekte dizin, saman ya da yapraklarla örtün. Ohio State'e göre kolonizasyon 6 ay ile 2 yıl sürer.
  • Meyve verme: esas olarak ilkbahar ve sonbaharda; küçük mantarlar oluştuktan sonra mantarlar 2-7 günde olgunlaşır. Doğal ilk üründen sonra Ohio State, kütükleri soğuk suda bir gece, serin aylarda 36-48 saat bekleterek meyve vermeyi zorlayabileceğinizi söylüyor.
  • Ömür: UF/IFAS'a göre shiitake verimi yaklaşık bir hafta sürer, ardından genellikle 2-4 aylık bir dinlenme gelir; kütük 3-5 yıl verimli kalır.
Sert odun kütüğünde yetişen shiitake mantarları; yavaş ama açık hava yöntemi.
Sert odun kütüğünde yetişen shiitake mantarları; yavaş ama açık hava yöntemi.Fotoğraf: frankenstoen from Portland, Oregon · CC BY 2.0

Hangi yöntem hangi eve uygun?

Balkonsuz bir daire: aydınlık mutfak rafında istiridye kiti. Gölgeli bahçesi ve birkaç boş hafta sonu olan ev: shiitake kütüğü. UF/IFAS, iç mekânda yetiştirmenin genellikle daha sürekli ve öngörülebilir meyve verme sağladığını, dışarıdaki kütüklerin ise gölge (ve sıcak yerlerde ısıya dayanıklı suşlar) gerektirdiğini ekliyor.

Türkiye'de kitleri en kolay istiridye mantarı kiti olarak bulursunuz; gerisini iklim belirler. Kuru İç Anadolu'da evde püskürtme yağmurun işini yapar, bu yüzden kiti sık püskürtebileceğiniz bir yere koyun; nemli Karadeniz kıyısında kitin fazla ıslak kalmasına dikkat edin. Sıcak Akdeniz ve Ege kıyılarında kütükleri derin gölgede, yaz güneşinden uzak tutun. Saksıda mantar çıktı yazımız, davetsiz mantarların neden bambaşka bir konu olduğunu açıklıyor.

Ne ters gidebilir ve nasıl düzeltilir?

SorunOlası nedenÇözüm
Uzun sap, küçük şapkaYetersiz ışık (UGA)Daha aydınlık bir odaya alın, doğrudan güneş olmasın
4-5 haftada küçük mantar yokKit tetiklenmediBir iki gün buzdolabı (dondurma yok), sonra püskürtün (UGA)
Kütükler kuruyorKuru havaKuruyorsa sulayın; UF/IFAS aşırı ıslak kütüğün çürüdüğü konusunda uyarıyor
Eski kütükte beklenmedik mantarlarOdunda zaten doğal mantarlar varTaze kesilmiş kütük kullanın (UF/IFAS, Illinois)
Kötü koku ya da kit yanlış görünüyorOlası bulaşmaYemeyin; satıcıyla iletişime geçin

Kendi yetiştirdiğiniz mantar yenir mi?

Güvenilir bir kitten ya da satın aldığınız spawn'dan çıkan mantar kültür ürünüdür; bilinen spawn'dan kendi kütüğünüzde yetişen de sizin tanıdığınız mantardır. Yine de Kuzey Amerika Mikoloji Derneği (NAMA) istiridye mantarı grubunu, duyarlı kişilerde mide rahatsızlığı yapabilen türler arasında sayıyor; bu yüzden küçük bir porsiyonla başlayın. Yalnızca kitten ya da aşıladığınız kütükten çıkanı yiyin, yanında biten başka bir şeyi asla; kitinizle gelen talimatlara uyun. Genç toplayın: Illinois, yaşlı shiitake'nin sert ve acı olduğunu söylüyor.

Mantar yetiştirmek yabani mantarı tanımayı öğretir mi?

Hayır. Kit size bilinen bir kültürden tek bir tür gösterir; ormanda yenebilir bir mantarı ölümcül benzerinden ayırmayı öğretmez. Koku, tat, şapka derisini soymak, gümüş kaşık ve hayvanların yemesi hiçbir şey kanıtlamaz; bunlar efsanedir. Flori dahil hiçbir uygulama yabani bir mantarın yenebilir olduğunu söyleyemez. Öğrenmek istiyorsanız mantar tanımayı güvenle öğrenmek rehberini okuyun ve mantar uygulamalarının neyi yapıp neyi yapamadığını bilin.

Biri bilinmeyen bir mantar yerse ne yapılır?

Çocuk ya da evcil hayvan dahil biri, kefil olamayacağınız bir mantar yerse hemen bir zehir hattını arayın; belirti beklemeyin:

  • Türkiye: UZEM 114 (Ulusal Zehir Danışma Merkezi)
  • ABD: Poison Control 1-800-222-1222
  • Birleşik Krallık: NHS 111
  • Evcil hayvanlar: veterineriniz ya da ABD'de ASPCA Hayvan Zehir Kontrol Merkezi

Mantardan bir örnek saklayın ve fotoğrafını çekin. İyi hissetmek güvence değildir: NAMA, amatoksin belirtilerinin 6-24 saat gecikebileceğini, karaciğer zarar görürken yanıltıcı bir iyileşme dönemi yaşanabileceğini söylüyor. Ev yöntemi denemeyin. Mantar zehirlenmesi belirtileri rehberimizde zaman çizelgesi var.

Sık sorulan sorular

Evde yetiştirilecek en kolay mantar hangisi?

Hazır kitten istiridye mantarı. UF/IFAS istiridye ve shiitake'yi ilk kez deneyenler için en kolay iki mantar olarak gösteriyor ve kiti başlamanın en kolay yolu sayıyor.

Evde mantar yetiştirmek ne kadar sürer?

İstiridye kiti, meyve vermeye hazır olduktan yaklaşık 1 hafta ile 10 gün sonra mantar verebilir (UF/IFAS). Shiitake kütükleri çok daha uzun sürer: UF/IFAS'a göre ilk verime 6-18 ay.

Mantarı evin içinde yetiştirebilir miyim?

Evet. UF/IFAS iç mekânda yetiştirmenin genellikle daha sürekli ve öngörülebilir meyve verme sağladığını söylüyor. Kitler doğrudan güneş görmeyen, 13-24 °C aydınlık bir odaya uygundur.

Mantar yetiştirmek yabani mantarı toplamayı öğretir mi?

Hayır. Kit, bilinen bir kültürden tek bir tür gösterir; yenebilir mantarı ölümcül benzerlerinden ayırmayı öğretmez. Hiçbir uygulama ya da fotoğraf yabani bir mantarın yenebilir olduğunu söyleyemez.

Kaynaklar

Flori editör ekibi

Flori ekibi tarafından yazıldı ve doğrulandı. Her rehber RHS, üniversite yayım servisleri ve ASPCA gibi bahçecilik kaynaklarına dayanır; tavsiyeler değiştikçe güncellenir. Rehberleri nasıl yazıyoruz

Genel bitki bakım bilgisidir. Her bitki farklıdır; değerli bir bitkide ya da hızla yayılan bir sorunda yerel bir fidanlığa veya bitki uzmanına danış.