Gülün Kış Bakımı ve Sık Görülen Hastalıkları

Gülü kışın türüne göre nasıl korursunuz (toprak yığma, malç, saksı) ve hangi hastalıklar kışı geçirir: siyah leke, külleme, pas ve dal kanseri.

Gülün Kış Bakımı ve Sık Görülen HastalıklarıFotoğraf: Herzi Pinki · CC BY-SA 4.0
Kısa cevap

Aşılı modern gülleri ve sarılıcıları yalnızca kışı sert geçen yerlerde koruyun: bitki dinlenmeye girince dibine 25-30 cm toprak yığın, üstüne gevşek saman serin, saksıyı gömün. Her yerde dökülen yaprakları toplayın; siyah leke, külleme ve pas sporları yapraklarda kışlar. Budamayı bahara bırakın.

Öne çıkanlar

  1. Hibrit çay, floribunda ve sarılıcı güller soğuk iklimde korunmalı; çalı ve yabani güller genelde değil.
  2. Dinlenmeden sonra dibe 25-30 cm toprak yığın, üstüne gevşek saman ya da yaprak serin.
  3. Dökülen yaprakları toplayıp yok edin: siyah leke, külleme ve pas sporları orada kışlar.
  4. Saksıdaki güller en açıkta olanlardır: saksıyı gömün ya da serin bir depoya alın.
  5. Budamayı sonbahar yerine bahara bırakın; RHS ev bahçelerinde fungisit önermiyor.
Bu sayfada7
  1. Gülün kışın korunmaya ihtiyacı var mı?
  2. Gül kışa nasıl hazırlanır, adım adım?
  3. Sarılıcı güller ve saksıdaki güller ne olur?
  4. Hangi gül hastalıkları kışı çıkarır, ne yapılmalı?
  5. Siyah leke neden her yıl geri geliyor?
  6. Külleme ve dal kanserinin sebebi nedir?
  7. Gül için kısa kış kontrol listesi

Gülün kışın korunmaya ihtiyacı var mı?

Gülün kış bakımı iki soruya bağlıdır: elinizdeki gül hangi türden ve bölgenizin kışı gerçekten ne kadar soğuk? Aşılı modern güller (hibrit çay, floribunda, grandiflora) ve çoğu sarılıcı gül kışta zarar görür; çalı, eski bahçe ve yabani türdeki güller ise genelde dayanıklıdır. Bu rehberde tür tür koruma planını ve kışın asıl önemli dört sorununu bulacaksınız: siyah leke, külleme, pas ve dal kanseri. Bahar gelmeden bugün neyi temizlemeniz gerektiğini de yazdım.

Iowa State Üniversitesi Uzantı Servisi, hibrit çay, grandiflora, floribunda ve çoğu sarılıcı gülün korunmaya ihtiyaç duyduğunu, çalı, eski bahçe ve yabani türlerin ise çok az korumayla ya da hiç korumasız geçtiğini söylüyor. Iowa sert bir karasal iklime sahip, bu yüzden kuralı kendi bölgenize göre okuyun. Akdeniz ve Ege kıyılarında donsuz ya da hafif donlu bir kışta yalnızca temizlik yeterlidir. İç Anadolu ve Doğu Anadolu gibi sert don gören yerlerde modern gülleri ve sarılıcıları korumak gerekir. Zamanlama olarak kuzey yarımkürede geç sonbahar, yani yaklaşık kasım ayı uygundur; güney yarımkürede haziran-ağustos.

Gül türüKışın korunmalı mı?Ne yapılır?
Hibrit çay, grandiflora, floribundaEvet, soğuk kışlardaDibe toprak yığılır, üstüne saman ya da yaprak serilir
Sarılıcı güllerSert kışlarda çoğunluklaDallar yatırılıp örtülür
Çalı, eski bahçe ve yabani güllerAz ya da hiçTemizlik yapılır; çok soğuk yerlerde isteğe bağlı saman silindiri
Saksıdaki güllerEvet, kökler açıktaSaksı gömülür, serin bir depoya alınır ya da korunaklı bir yere konur

Gül kışa nasıl hazırlanır, adım adım?

  1. Dinlenmeye girmesini bekleyin. Iowa State modern güller için geç sonbaharı, yani kasım ortasını öneriyor. Sonbaharda sert budama yapmayın: Iowa State sonbahar budamasının körpe sürgünleri teşvik edebildiğini belirtiyor; budamayı bahara bırakın (gül nasıl budanır).
  2. Önce temizlik. Dökülen bütün yaprakları ve döküntüyü toplayın. Iowa State hastalıklı döküntüyü kaldırmanın gelecek sezon hastalığı azalttığını söylüyor; RHS de dökülen yaprakların toplanıp yok edilmesini ya da en az 5 cm kalınlığında malçın altına gömülmesini öneriyor.
  3. Dalları gevşekçe birbirine bağlayın; rüzgar kırbaçlamasın.
  4. Toprak yığın. Iowa State dalların alt 25-30 cm'sini toprakla örtüyor. Aşılı gülün en hassas yeri olan aşı noktası böylece korunur.
  5. Gevşek bir katman ekleyin. Toprağın üstüne 30-60 cm gevşek saman ya da yaprak koyun; azıcık toprakla ya da tel çitle sabitleyin.
  6. Strafor koniden kaçının. Iowa State güneşli kış günlerinde bu konilerin aşırı ısınabileceği uyarısını yapıyor.
  7. Baharda açın. Toprak çözülünce açın; Iowa State kendi bölgesi için mart ortası ile nisan başını veriyor. Geç don bekleniyorsa örtüyü kademeli kaldırın.

Bahçenin geri kalanını ani soğuktan korumak için bitkileri dondan koruma rehberine bakın.

Bir gül bahçesinde kış için çuvala sarılıp kazıklara bağlanmış gövdeli güller.
Bir gül bahçesinde kış için çuvala sarılıp kazıklara bağlanmış gövdeli güller.Fotoğraf: Geolina163 · CC BY-SA 4.0

Sarılıcı güller ve saksıdaki güller ne olur?

Sarılıcı güller soğuk bölgelerde güvenilir biçimde dayanıklı değildir. Iowa State'in yöntemi, kasımın başı-ortasında dalları desteğinden çözüp yere doğru eğmek, sabitlemek ve birkaç santim toprak ve malçla örtmektir. Bunu yalnızca kolay eğilen dallara yapın ve mart ortasında açın.

Saksıdaki gül en açıkta kalan türdür, çünkü bütün kök topağı yer üstündedir. Iowa State'in seçenekleri şunlar: saksıyı korunaklı bir yere gömmek, dalların alt 15-20 cm'sini toprakla örtüp saman eklemek ya da uyuyan bitkiyi sıcaklığın yaklaşık -1 ile 7 °C arasında kaldığı bir garaj veya depoda tutmak. Az sulayın, toprak tamamen kurumasın yeter; donmuş bir günde asla sulamayın. İçeride tutulan minyatür gül güneşli bir yer ve toprak yüzeyi kuruyunca su ister.

Hangi gül hastalıkları kışı çıkarır, ne yapılmalı?

Gül hastalıklarının çoğunu kış öldürmez. Dökülmüş yapraklarda ve genç dal ile tomurcuklardaki küçük lezyonlarda beklerler ve yeni yapraklar açılınca spor salarlar. Bu yüzden kış, harekete geçmek için en iyi zamandır. RHS de siyah leke, külleme ve pas sayfalarında önce iyi yetiştirme, temizlik ve çeşit seçimini sıralıyor ve ev bahçıvanlarına fungisit önermediğini söylüyor. Kullanacaksanız etiketteki talimata uyun.

HastalıkNe görürsünüz?Kışı nerede geçirir?Şimdi ne yapılır?
Siyah lekeYaprağın üstünde mor ya da siyah lekeler, sararma, erken yaprak dökümüDökülen yapraklar; genç dal ve tomurcuklardaki lezyonlarYaprakları toplayıp yok edin; baharda yapraklar çıkmadan dal lezyonlarını budayın
KüllemeYaprak, tomurcuk ve sürgünde beyaz toz; kıvrılan yapraklarYeşil dokudaki gizli enfeksiyonlar; dökülen yapraklardaki dinlenme yapılarıDökülen yaprakları yok edin; hastalıklı sürgünleri budayın; sık bitkiyi seyreltin
PasBahar dallarında parlak turuncu tozlu kabarcıklar; yaprak altında turuncu lekeler, yaz sonunda siyaha dönerYaz sonunda oluşan dinlenme sporlarıBahar enfeksiyonlarını hemen budayın; dökülen yaprakları temizleyin
Dal kanseri ve kurumalarAçık kahveden koyu mor-kahveye lezyonlar; ölü dallarYaralı ya da kışın zarar görmüş dallarÖlü dalları kesin; aletleri her kesimden sonra dezenfekte edin
Siyah leke hastalığına yakalanmış gül yaprakları: koyu lekeler ve çevrelerinde sararma.
Siyah leke hastalığına yakalanmış gül yaprakları: koyu lekeler ve çevrelerinde sararma.Fotoğraf: Unknown · Public domain

Siyah leke neden her yıl geri geliyor?

RHS'ye göre mantar (Diplocarpon rosae) dökülen yapraklarda ve genç dal ile tomurcuklardaki gizli enfeksiyonlarda kışı geçirir, baharda spor üretir. RHS sınırı da açıkça söylüyor: yaprakları toplamak ve dal lezyonlarını kesmek hastalığı geciktirir ama değeri sınırlıdır, çünkü sporlar başka yerlerden rüzgarlı yağmurla gelir. Yeni çeşitlerdeki direncin de genelde birkaç yılda kırıldığı uyarısı var. Siyah lekeyi tamamen yok etmeyi değil, yönetmeyi bekleyin.

Clemson, hastalık şiddetliyse bitkinin altındaki malçı kaldırıp bahar büyümesi başlamadan taze malçla değiştirmeyi öneriyor. Sabah erken sulayın, üstten sulamadan kaçının, tam güneşe dikin ve havanın dolaşması için aralık bırakın.

Külleme ve dal kanserinin sebebi nedir?

RHS'ye göre külleme, serbest su olmayan nemli havayı, durgun havayı (duvar ve çit dibindeki bitkiler çoğunlukla en kötü durumdadır), tekrarlayan kuraklık stresini ve yumuşak, hassas büyüme yaratan fazla azotu sever. Bu yüzden güllere tam güneş, iyi drenaj, kuru dönemlerde düzenli su ve açık bir form verin. Diğer bitkilerdeki sorunlar için bitkilerde külleme rehberine bakın.

Clemson'a göre dal kanseri çoğunlukla dolu, rüzgar, sert budama veya kış zararıyla oluşan yaralardan girer ve sıklıkla siyah lekeyi ya da yetersiz beslenmeyi izler. Ölü ya da hastalıklı dalı hemen kesin, hastalıklı kısmın epey altından, dışa bakan gözün 6 mm üstünden ve 45 derecelik açıyla kesin. Clemson aletleri her kesimden sonra bir ölçü çamaşır suyu, dokuz ölçü su karışımıyla dezenfekte ediyor. Zararlı da görürseniz önce doğal zararlı önleme rehberindeki yöntemleri deneyin ve kullandığınız ürünün etiketine uyun.

Gül için kısa kış kontrol listesi

  • Sonbaharda gübrelemeyi ve sert budamayı bırakın; toprak donmamışken kuru dönemlerde sulamaya devam edin.
  • Dökülen bütün yaprakları toplayıp yok edin, çok hastalıklı malçı değiştirin.
  • Bitki dinlenmeye girince ölü, kırık ya da hastalıklı dalları çıkarın.
  • Soğuk bölgelerde hassas gülleri toprakla yığıp örtün; dayanıklı çalı güllere dokunmayın.
  • Yalnızca bitkiyi değil saksıyı da koruyun.
  • Şekil budamasını ve açma işini bahara bırakın.

Bu mevsimin diğer işleri sonbaharda bahçe bakımı listesinde. Gül yaprağındaki lekenin siyah leke mi başka bir sorun mu olduğundan emin değilseniz Flori fotoğrafa bakıp olası sorunu söyleyebilir; bakım hatırlatıcısı da geç sonbaharda yaprak temizliğini hatırlatır.

Sık sorulan sorular

Gülü kış için ne zaman korumalıyım?

Bitki dinlenmeye girdikten sonra, geç sonbaharda. Iowa State kendi bölgesinde kasım ortasını veriyor; güney yarımkürede bu yaklaşık haziran-ağustos arasıdır. Erkenden değil, soğuk gelince örtün.

Gülü sonbaharda budamalı mıyım?

Sert budamayı yapmayın. Iowa State sonbahar budamasının kışın zarar görecek körpe sürgünleri teşvik edebileceğini söylüyor; bahara bırakın. Dinlenmeye girince yalnızca ölü, kırık ya da hastalıklı dalları alın.

Dökülen gül yaprakları gerçekten hastalık yayar mı?

Evet. RHS siyah leke ve külleme mantarlarının dökülen yapraklarda kışı geçirip baharda spor saldığını söylüyor. Yaprakları toplayıp yok edin ya da en az 5 cm kalınlığında malçın altına gömün.

Ilıman iklimde güller örtülmeli mi?

Genelde hayır. Örtüyü yalnızca sert don olan yerlerde kullanın. Akdeniz ve Ege kıyıları gibi donsuz ya da hafif donlu bahçelerde kış temizliği ve bahar budaması yeter.

Kaynaklar

Flori editör ekibi

Flori ekibi tarafından yazıldı ve doğrulandı. Her rehber RHS, üniversite yayım servisleri ve ASPCA gibi bahçecilik kaynaklarına dayanır; tavsiyeler değiştikçe güncellenir. Rehberleri nasıl yazıyoruz

Genel bitki bakım bilgisidir. Her bitki farklıdır; değerli bir bitkide ya da hızla yayılan bir sorunda yerel bir fidanlığa veya bitki uzmanına danış.